สมบัติศิลปะจากกรุพระปรางค์วัดราชบูรณะ

                พระปรางค์วัดราชบูรณะนั้น เป็นพระปรางค์ที่สมเด็จพระบรมราชาธิราช (เจ้าสามพระยา) ทรงสร้างขึ้นถวายเป็นพระราชกุสลแด่พระราชบิดา คือ สมเด็จพระนครินทราธิราช ซึ่งมีพระโอรส 3 พระองค์ และได้ส่งให้ไปครองเมืองสำคัญของอาณาจักร กล่าวคือ เจ้าอ้ายพระยา พระโอรสองค์ใหญ่ ครองเมืองสุพรรณบุรี เจ้ายี่พระยา พระโอรสองค์กลางครองเมืองแพรกศรีราชา (สรรค์บุรี) และเจ้าสามพระยา พระโอรสองค์เล็กครองเมืองชัยนาท

                ครั้นเมื่อสมเด็จพระนครินทราธิราช เสด็จสวรรคตใน พ.ศ.1961 นั้น เจ้าอ้ายพระยากับเจ้ายี่พระยา ต่างยกทัพเข้ามาแย่งชิงราชสมบัติกันเอง และทรงชนช้างต่อสู้กันจนสิ้นพระชนม์ ทั้งสองพระองค์ ที่เชิงสะพานป่าถ่าน ในกรุงศรีอยุธยา ทำให้เจ้าสามพระยาผู้น้อง ซึ่งเดินทางมาภายหลังได้ขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์ทรงพระนามว่าสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 ขณะนั้นพระองค์มีพระชนมายุ 35 พรรษา

                ต่อมา ใน พงศ.1975 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) ได้ส่งกองทัพใหญ่ไปตีเมืองพระนคร(นครธม) ซึ่งเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรขอม (กัมพูชา) ล้อมเมืองอยู่ 7 เดือน จึงได้สำเร็จอีกครั้ง ทำให้อาณาจักรสยามมีชัยชนะเหนืออาณาจักรขอมอย่างเด็ดขาด

                การศึกษา สงครามครั้งนี้ เป็นเหตุหนึ่งที่ทำให้ เมืองหลวงของอาณาจักรขอมโบราณ ย้ายจากเมืองหลวงไปตั้งที่เมืองละแวก และสุดท้ายย้ายไปเมืองพนมเปญ เพื่อให้ไกลจากการเป็นจุดโจมตีของกองทัพจากอาณาจักรสยาม ทำให้เมืองพระนครหลวง (แองกอธมหรือนครธม) ถูกทิ้งร้างลง

                ในการที่อาณาจักรสยาม ชนะสงครามจากการยกทัพเข้าตีเมืองพระนครในครั้งนั้น ได้มีการขนเทวรูปรูปพระโค รูปสิงสัตว์ เครื่องเงินทองและเพชรนิลจินดาของอาณาจักรขอม มาไว้ที่กรุงศรีอยุธยา เป็นจำนวนมาก (ภายหลังพม่าชนะสงครามได้ขนสิ่งสำคัญบางชิ้นไปเมืองหงสาวดี)

                สมบัติศิลปะที่ขนมานั้น ส่วนหนึ่งได้นำบรรจุไว้ในกรุใต้พระปรางค์ของวัดราชบูรณะ ที่สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) โปรดให้สร้างเป็นอนุสรณ์ถวายกุศลแด่สมเด็จพระนครินทราชาธิราช พระราชบิดา

                การสำรวจทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีได้ค้นพบว่า พระปรางค์วัดราชบูรณะแห่งนี้ มีกรุอยู่ใต้พระปรางค์ พบเครื่องราชกกุฎภัณฑ์ทองคำ และพระพิมพ์ทำด้วยซิน จำนวนมาก รวมทั้งเครื่องสักการะที่มีอักษรจีน อยู่ในบรรดาสิ่งของทีขุดพบ และมีภาพเขียนสีที่ผนังของกรุนั้น (สมบัติศิลป์ดังกล่าวนี้ จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์เจ้าสามพระยา  จังหวัดพระนครศรีอยุธยา)

                วัดโบราณที่สร้างขึ้น ในสมัยอยุธยาหลายแห่งนั้นปรากฏว่า มีการสร้างในลักษณะเป็นกรุพระเครื่องหลายแห่ง โดยใช้วิธีนำพระเครื่องนั้นใส่ในไหเคลือบ (ไหกระเทียม) นำไปฝังไว้ตามเจดีย์ต่าง ๆ ดังนั้นเมื่อมีการขุดพบหลังจากฝังอยู่ใต้ดินมาเป็นเวลากว่าหลายร้อยปี หากผู้ขุดพบเปิดไหด้วยจะมีวิธีการทุบให้แตก อันเป็นเหตุให้พระเครื่องที่บรรจุไว้ในไหนั้นถูกอากาศสลายตัวเปื่อยยุ่ยไปทันที ดังนั้น การเปิดกรุจึงมีใช้เหล็กแหลมเจาะให้อากาศค่อย ๆ ซึมเข้าไปในไหหรือกรุในเจดีย์ทีละน้อย

                เหตุที่ภายในไหมีลักษณะเป็นสุญญากาศได้นั้น สืบเนื่องมาจากคนโบราณนั้นใช้วิธีเผาไหไล่ความชื้นก่อนทำการปิดฝา ด้วยสังเกตพบว่ามีคราบการเผาไหม้อยู่ใต้ไหบรรจุนั้น

                สมบัติศิลปะที่สำรวจพบในพระปรางค์วัดราชบูรณะนั้น มีเครื่องทอง พระพุทธรูปพระเครื่องและสิ่งมีค่าต่าง ๆ มากมาย เป็นศิลปกรรมอยุธยาที่สวยงามมาก