การประดิษฐ์ลายสือไท

                ในพุทธศตวรรษที่ 3-4 นั้น อักษรพราห์มี สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช เป็นตัวอักษรที่ถูกนำมาใช้เผยแพร่และเป็นต้นกำเนิดของอักษรสันสกฤต (อักษรคฤนถ์) ในสมัยราชวงศ์ปัลลวะ ที่ใช้กันเมื่อ พุทธศตวรรษที่ 9-13 จนมีการนำอักษรสันสกฤต สมัยราชวงศ์ปัลละ มาใช้ ในดินแดนสุวรรณภูมิ ต่อมาอักษรสันสกฤตนี้ได้เป็นต้นกำเนิดของอักษรขอม อักษรของไทย ที่คนไทยใช้คัดลอกคัมภีร์ พุทธศาสนาและตำราวิทยาการที่มาจากอินเดียโบราณ

                ต่อมา พ.ศ. 1826 พ่อขุนรามคำแหง ได้ทรงคิดค้นประดิษฐ์ลายสือไท หรืออักษรไทยขึ้น จากอักษรโบราณ ดังกล่าว แล้วโปรดให้ทำการจารึกไว้ในแท่งศิลาหินชนวนสี่เหลี่ยมสูง 111 เซนติเมตร ในปี พงศ.1835 มีข้อความปรากฏในตอนหนึ่งว่า

                ใส่ลายสือไทนี้ ลายสือไทนี้ จึงมีเมื่อพ่อขุนผู้นั้นใสไว้” แปลเป็นความได้ว่า “แต่ก่อนี้อักษรภาษาไทยยังไม่มี เมื่อ พ.ศ.1826 พ่อขุนรามคำแหงได้มีความสนใจ ประดิษฐ์อักษรภาไทย อักษรภาษาไทยจึงเกิดขึ้น ประดิษฐ์อักษรภาษาไทย อักษรภาษาไทยจึงเกิดขึ้น แล้วพ่อขุนรามคำแหง ทรงให้จัดทำอักษรไทย) ใส่ไว้ในศิลาจารึกนี้”

(ปัจจุบันศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 1 นี้ เก็บรักษาไว้ที่ พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ พระนคร กรุงเทพฯ)

                นอกจากนี้ ศิลาจารึก ของพ่อขุนรามคำแหงนั้น ยังมีข้อความที่กล่าวถึง คนไทกลุ่มอื่นที่มีความสัมพันธ์กับเมืองสุโขทัย คือ “ชาวอู ชาวของ” ซึ่งหมายถึง ชนชาติที่อยู่ลุ่มแม่น้ำอู แม่น้ำโขง นอกจากนี้ยังกล่าวถึง บ่อน้ำในตระพังโพย” กลางกรุงสุโขทัย ว่า มี “สีใสกินดีเหมือน้ำโขงเมื่อแล้ง” แสดงว่าชาวสุโขทัยสมัยนั้นได้มีความสัมพันธ์กับชุมชนแถบลุ่มแม่น้ำอู  แม่น้ำโขง นอกจากนี้ยังกล่าวถึง บ่อน้ำในตระพังโพย กล่าวกรุงสุโขทัย ว่า  “สีใสกินดีเหมือนน้ำโขงเมื่อแล้ว”  แสดงว่าชาวสุโขทัยสมัยนั้นได้มีความสัมพันธ์กับชุมชนลุ่มแม่น้ำอูและแม่น้ำโขงอย่างใกล้ชนิด

                ในสมัยขุนผู้นี้มีมอญชื่อว่า “มะกะโท” ได้เดินทางเข้ามาทำราชการอยู่ในเมืองสุโขทัย โดยเป็นตะพุ่นหญ้าให้ช้าง ต่อมาได้พาพระธิดาของพ่อขุนรามคำแหงออกไปตั้งตัวเป็นใหญ่ในเมืองรามัญ ด้วยการสนับสนุนของพ่อขุนรามคำแหง เมืองสุโขทัยโดยพระราชทานพระนามว่า พระเจ้าฟ้ารั่ว และมีความว่าใน พ.ศ.1825 นั้น มะกะโทสามารถเอาชนะอลิมาง ตีได้เมืองเมาะตะมะ ซึ่งอยู่ในอำนาจของเมืองสุโขทัย ทำให้เชื่อว่าพ่อขุนรามคำแหงนั้นเป็นกษัตริย์ ครองเมืองสุโขทัยมาก่อน พ.ศ.1824 แล้ว คือ ประมาณ พ.ศ.1822 ในศิลาจารึกนั้นยังกล่าวอีกว่า เมืองหงสาวดีนั้นเป็น เมืองขึ้นสุโขทัยมาตั้งแต่ครั้งพ่อขุนรามคำแหงแล้ว

                สมัยพ่อขุนรามคำแหงนั้น ได้ทำการขยายอาณาจักรสุโขทัยอย่างกว้างขวาง ดังปรากฏในศิลาจารึกว่า

·         ทิศเหนือ ได้เมืองแพร่ เมืองน่านตลอดจนเมืองชวา (คือเมืองหลวงพระบาง) ไว้ในพระราชอาณาจักร

·         ทิศตะวันออก ได้เมือง สระหลวง (โอฆบุรี-เมืองพิษณุโลก ฝั่งตะวันตก) เมืองสองแคว          (เมืองพิษณุโลกฝั่งตะวันออก) เมืองลม (เมืองหล่มเก่า) เมืองบาจาย ในลุ่มน้ำป่าสัก) เมืองสระคา

(น่าจะเป็นเมืองบาจาย ในกลุ่มน้ำป่าสัก) เมืองสระคา (น่าจะเป็นเมืองหนองหาน – สกลนคร) รวมไปถึงฝั่งแม่น้ำโขง ถึงเมืองเวียงจันทร์ เมืองเวียงคำ (อยู่ใต้เมืองเวียงจันทร์ ยังไม่รู้ว่าที่ใด)

·         ทิศใต้ ได้เมือง คณที (เข้าใจว่าเมืองพิจิตร) เมืองพระบาง (เมืองนครสวรรค์) เมืองแพรก        (เมืองสุรรคบุรี) เมืองสุพรรณภูมิ (เมืองอู่ทอง) เมืองราชบุรี เมืองเพชรบุรี เมืองนครศรีธรรมราช จนถึงทะเลหน้านอกเป็นอาณาเขต

·         ทิศตะวันตก ได้เมืองฉอด และเมือง.... (ศิลาจารึกกลบแต่คาดว่าเป็นเมืองตะนาวศรี เมืองทวาย เมืองเมาะตะมะ เมืองตองอู) เมืองหงสาวดีจนถึงเมืองสุมทรห้า คือ อ่าวเบงกอล เป็นอาณาเขต

เมืองขึ้นของเมืองสุโขทัยนั้น มีประเทศราชอยู่หลายเมือง ที่รู้แน่ชัดมีอยู่ 7 เมือง คือ เมืองชวา(หลวงพระบาง) เมืองน่าน เมืองอู่ทอง เมืองนครศรีธรรมราช เมืองเมาะตะมะ เมืองหงสาวดี เมืองตองอู เมืองเหล่านี้

 ล้วนมีเจ้าครองเมืองและเกี่ยวดองกับราชวงศ์สุโขทัย นับว่าสมัยของขุนรามคำแหงนั้นเป็นสมัยที่มีอาณาเขตกว้างใหญ่ไพศาลมาก

                พ่อขุนรามคำแหงนั้น ทรงขยายอาณาเขตเข้าไปครอบครองเมืองต่าง ๆ โดยรอบและสร้างความสัมพันธ์กับเมืองขนาดใหญ่ ได้แก่ เมืองนครศรีธรรมราช เมืองเชียงใหม่ เป็นต้น และพระองค์ยังได้รวบรวมกำลังผู้คนและจัดตั้งเมืองบริวารให้อยู่ดูแลรอบอาณาเขต ดังจารึกว่า

                ขุนรามคำแหงไปตีหนังวังช้าง และไปที่บ้านที่เมือง ได้ช้าง ได้ลวง ได้ปั่ว ได้นาง ได้เงือน ได้ทอง ก็ทรงนำมาถวายแด่พระบิดา ทำให้มีชนชาติไท-ลาว เข้ามาตั้งหลักแหล่งอยู่ในเมืองสุโขทัย เป็นอันมาก