สังคมและวัฒนธรรมของอาณาจักรลพบุรี และอีสาน

                ในพุทธศตวรรษที่ 7 นั้น บริเวณภาคเหนือของอาณาจักรฟูนัน คือบริเวณที่เป็นเมืองเว้ เมืองกวังนัมเมืองถัวเถียน เมืองผันรัง และเมืองญาตรัง (ของเวียดตาม) นั้น มีชุมชนพวกจามอาศัยอยู่ แต่เนื่องจากเป็นพื้นที่ทุรกันดาร และป่าเถื่อน ที่อยู่ห่างไกลจากจีน จึงทำให้อาณาจกรจีนไม่สามารถปราบปรามและครอบครองชุมชนนี้ได้ ชนชาติขอม กลุ่มนี้สืบเชื้อสายมาจากชนชาติ หลินยี่ (Lin - yi) ซึ่งพวกจามที่เป็นชาวทะเล จึงมีความสามารถในการเดินเรือ ต่อมาราว พ.ศ.989 จีนได้ยกทัพเข้ามาทำสงครามได้เผาทำลายบ้านเมืองของพวกจาม

                ม้าตวนลิน (Ma Tuan-lin) ชาวจีนได้บันทึกถึงชาวจามกลุ่มนี้ เมื่อพุทธศตวรรษที่ 10 ไว้ว่า

                “ชาวเมืองสร้างผนังบ้านด้วยอิฐดินเผาแล้วฉาบปูน หญิงและชายมีผ้าฝ้ายผืน

                เดียวห่อหุ้มร่างกาย ชอบเจาะหูเพื่อห้อยห่วงเล็ก ๆ ผู้ดีสวมรองเท้าหนัง พวกไพร่

                เดินเท้าเปล่า พระราชาทรงสวมพระมาลาทรงสูง ทรงช้าง ล้อมรอบด้วยบริพาร ถือธงและกลดกั้น”

                พวกจามนั้นเดินนับถือพุทธศาสนา ต่อมาเมื่อมีพวกมลายูข้ามทะเลเข้าไปเผยแพร่ ศาสนาอิสลามพวกจามจำนวนมากจึงหันไปนับถือศาสนาอิสลาม ทำให้มีเรียกพวกจามว่า แขกจามในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ได้รวบรวมเจนละเข้าด้วยกันแล้วสร้างอาณาจักรเป็นอิสระจากอำนาจของชวา และในพุทธศตวรรษที่ 17 นั้น พวกจามได้มีอำนาจเข้ายึดเมือง พระนครหลวงของอาณาจักรขอมอยู่ 4 ปีแต่ก็ถูกพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 สามารถชิงอำนาจคืนมาได้ใน พ.ศ.1724 ต่อมาอาณาจักรขอมได้สร้างความเจริญรุ่งเรืองจนขยายอำนาจไปยังภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย

                ภายหลัง พ.ศ.1856 พ่อขุนรามคำแหง แห่งกรุงสุโขทัย ได้ให้กองทัพสยามยกทัพเข้าโจมตี พวกจามครั้งหลังสุดใน พ.ศ.2014 อาณาจักรจามปาถูกกษัตริย์ราชวงศ์เล ของเวียดนามยกองทัพเข้าตียึดเมืองวิชัย(เมืองบิญดิ่ญ) เมืองหลวงของพวกจามได้ และทำให้พวกจามเสียชีวิต 60,000 คน และถูกจับเป็นเชลย อีก30,000 คน ทำให้อาณาจักรจามปาสิ้นสูญความเป็นชาติไปและถูกพวกญวน (เวียดนาม) ครอบครองในที่สุด

                เนื่องจากอาณาจักรขอมขยายอำนาจไปถึงบริเวณแถบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาหลายยุคสมัย เมื่อราว พุทธศตวรรษที่ 12-18 และตั้งเมืองละโว้ปุระ (เมืองละโว้) เป็นราชธานีของอาณาจักรขอมแคว้นรอบนอก ซึ่งมีกษัตริย์หรือผู้ครองเมืองรับมอบอำนาจจากอาณาจักรขอมมาปกครองดูบรรดาเมืองแถบนี้

                ดังนั้น การเผยแพร่วัฒนธรรมความเชื่อจึงทำให้ มีการเปลี่ยนแปลงสังคมและวัฒนธรรมในชุมชนโบราณ ขึ้นมากมาย โดเฉพาะการนับถือศาสนาที่ทำให้มีการสร้างรูปเคารพของศาสนานั้น มีการนำระบบชลประทานมาพัฒนาแหล่งน้ำ และการทำอาชีพของผู้คนในชุมชน เป็นต้น