พระเจ้าอุทัยทิตย์วรมันที่ 2

ครองราชย์พ.ศ.1593 – 1609 พระองค์เป็นพระโอรสของพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 เมื่อพระองค์เสด็จขึนครองราชย์นันได้โปรดให้สร้างอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ (ปัจจุบันคือบารายตะวันตก) เพื่อเก็บน้ำที่ไหลลงมาจากแม่น้ำโอคลอด (O-KLOK) ที่ไหลลงมาจากเขาพนมกุเลน สระนี้กว้าง 2,200 เมตร ยาว

8,000 เมตร

                การสร้างบารายแห่งนี้ เข้าใจว่าได้มีการวางแผนและสร้างในสมัยของพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 เนื่องจากบารายตะวันออกนั้นเก็บกักน้ำได้ไม่พอต่อพื้นที่เพาะปลูกที่อยู่รอบเมือง และการสร้างอ่างเก็บน้ำนี้มาสร้างสำเร็จในสมัยพระเจ้าอุทัยทิตย์วรมันที่ 2

                ตรงกลางบารายตะวันตกแห่งนี้ มีการสร้างเทวสถานขึ้น (ปราสามแม่บุญตะวันตก) เป็นสถาปัตยกรรมที่แตกต่างไปจากรูปแบบเทวสถานขอมทั่วไป โดยสร้างเทวสถานสำหรับประดิษฐานรูปเคารพนั้น เป็นเกาะที่มีสระน้ำตรงกลาง โดยมีกำแพงก่ออิฐล้อมรอบ เทวสถานนี้ทั้งสี่ด้าน โดยมีโคปุระ (ทางเข้า) อยู่ทางด้านทิศตะวันออกที่เชื่อมต่อกับทางเดินที่ข้ามไปยังเกาะกลางน้ำได้ ภายในสระน้ำนันพบรูปเคารพศิวลึงค์ และพระนารายณ์บรรทมสินธุ์ ขนาดใหญ่หล่อด้วยสำริดประดิษฐานอยู่ จึงเข้าใจว่าเทวสถานแห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานรูปเคารพเทวราชา (พระศิวะ) เหมือนเขาพระสุเมรุ โดยสระน้ำแห่งนี้เป็นท้องนทีมหาสมุทร ที่สถิติของพระนารายณ์ (บรรทมสินธุ์) อย่างคติในศาสนาพรามณ์

                สำหรับรูปเคารพศิวลึงค์ สร้างเปนศิวลึงค์ ที่ภายในกลวง จัดตั้งในลักษณะส่วนล่าง (แปดเหลี่ยม)ขึ้นบนและส่วนบนคว่ำลงล่าง (กลมมน) แล้วต่อกับท่อสำริดที่ทอดยาวใต้สระน้ำ ออกไปบาราย (สระน้ำ)

ดังนั้น เมื่อระดับในบารายสูงขึ้นก็จะดันให้น้ำไหลเข้าไปในศิวลึงค์ จนเต็ม ดูเหมือนน้ำนั้นไหลจากปลายศิวลึงค์ทำให้น้ำในสระศักดิ์สิทธิ์แล้ว ยังทำหน้าที่เป็นที่วัดระดับน้ำในสระแห่งนี้ด้วย โดยใช้ระบบแรงดันน้ำผ่านท่อขึ้นมาในองค์ศิวลึงค์

                เทวสถานที่สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2 นั้น นอกจากเทวสถาน (ปราสาทปาปวน)สร้างขึ้นประจำราชธานี ปราสาทแม่บุญตะวันตกที่สร้างขึ้นกลางรายตะวันตกแล้ว ยังมีสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นเพิงหินริมแม่น้ำ และแผ่นหินในท้องแม่น้ำบนเขาพนมกุเลนและพนมกบาลสเปียน ที่แผ่นหินเหล่านั้นได้สลักเป็นรูปเคารพคือ พระนารายณ์บรรทมสินธุ์ พระพรหมกำเนิด พระอิศวรและพระอุมาประทับเหนือโคนนทิ แผ่นหินในท้องแม่น้ำนั้นทำเป็นศิวลึงค์ เรียงกันจำนวนมาก (เรียกศิวลึงค์พันองค์) โดยมีน้ำไหลผ่านลงไปเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ    ลงไปยังที่ราบของเมืองพระนคร เพื่อนำความมั่งคั่งและความอุดมสมบูรณ์สู่แผ่นดินของอาณาจักรขอมพบจารึกว่า แหล่งศักดิ์สิทธิ์ในแม่น้ำนี้ สร้างโดยพระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2