ตำนานมนุษย์จากพงศาวดารล้านช้าง(1)

                เรื่องของมนุษย์เกิดขึ้นในโลกและชนชาติไทยในบริเวณภูมิภาคนี้ มีตำนานเล่าไว้ว่า  พงศาวดารล้านช้าง  ปริเฉทที่ 2  ถึงการกำเนิดของมนุษย์ในกลุ่มแหลมอินโดจีน  (พิมพ์ตามอัขระเดิม)  ว่า

                -               กาลเมื่อครั้งนั้น  ก็เป็นดินเป็นหญ้า   เป็นฟ้าเป็นแถน  ผีแลคนเที่ยวไปมาหากันบ่ขาด

                -               เมื่อนั้นยังมีขุนใหญ่  3  คน  ผู้หนึ่งชื่อว่า  ปู่ลางเชิง  ผู้หนึ่งชื่อขุนคาน  อยู่สร้างบ้านเมืองลุ่ม  กินปลาเฮ็ดนา เมืองลุ่มกินเข้า เมื่อนั้นแถนจึงใช้ให้มากล่าวแก่คนทั้งหลายว่า  ในเมืองกลุ่มนี้กินเข้าให้บอกให้หมายกินแลงกินงายก็ให้บอกแก่แถน  ได้กินขึ้นก็ให้ส่งขาไดกินปลาก็ให้ส่งรอยแก่แถนเมื่อนั้นคนทั้งหลายก็บ่ฟังคานแถนแม้นใช้มาบอกสองทีสามที  ก็บ่ฟังหั้นแล

               -               แต่นั้นแถนจึงให้น้ำท่วมเมืองลุ่มลีดเลียง  ท่วมเมืองเพียงละลาย  คนทั้งหลายฉิบหายมานักชะแล

                -               ยามนั้นปู่ลางเชิงแล  ขุนเด็กขุนคาน รู้ว่าแถนเคียดแก่เขา ๆ จึงเอาไม้ขาแรงเฮ็ดแพ  เอาไม้แปงเรือนเฮ็ด      พวง  แล้วเขาจึงเอาลูกเอาเมียเข้าอยู่ในแพนั้น  แล้วน้ำจึงพัดเขาขึ้นเมือบน  ขนเอาเมืองฟ้าพู้นแล

                -               พระยาแถนจึงถามเขาว่า  สูจักมาเมืองฟ้าตูพี้แฮดสัง  เขาจึงบอกเหตุการณ์ทั้งมวญพระยาแถนจึงว่าตูใช้      ให้ไปกล่าวแก่สองสามที  ให้ยำแถนยำผีเถ้าเจ้ายืนกาย  สูงสั่งบ่ฟังคำกูจึงเท่าสูแล้ว

                -               ทีนั้นพระยาแถน  จึงให้เขาไปอยู่ที่บึงดอนแถนลอหั้นแล  แต่นั้นน้ำจึงแห้งจึงบกเป็นพื้นแผ่นดิน  เขาจึงไหว้ขอพระยาแถนว่า  ตูข้อยนี้อยู่เมืองบนบ่แกว่นแล่นเมืองฟ้า  บ่เปนตูข้อยขอไปอยู่เมืองลุ่มลิดเลียง เมืองเพียงพักยอมพู้นเทอญ

                เมื่อนั้นพระยาแถนจึงให้เอาลงมาส่ง  ทั้งให้ควายเขาลู่แก่เขา  จึงเอากันลงมาตั้งอยู่ที่นาน้อยอ้อยหนูก่อนหั้นแลแต่เขาจึงเอาควายนั้นเฮ็ดนากิน  นานประมาณ 3 ปี  ควายเขาก็ตายเสีย  เขาละซากควายเสียที่นาน้อยอ้อยหนูหันแลอยู่บ่อนานเท่าใด  เครือหมากน้ำก็เกิดออกฮูดังควายตายตัวนั้นออกยาวมาแล้ว  ก็ออกเป็นหมายน้ำเต้าปูง  

3   หน่วย  แลหน่วยนั้นใหญ่ประมาณเท่ารินเขาปลูกข้าวนั้นเมื่อเครื่องหมากนั้นแก่แล้ว  คนทั้งหลายก้เกิดอาไศรยซึ่งหมากน้ำ   เปนดังนางอาสังโนเกิดในท้องดอกบัว เจ้าฤาษีเอามาเลี้ยงไว้ คนทั้งหลายฝูงเกิดในผลหมากน้ำเต้าฝูงนั้นก็ร้องก้องนีนันมากนัก  ในหมากน้ำนั้นแล

                -               ยามนั้นปู่ลางเชิงจึงเผาเหล็กซีแดชีหมากน้ำ  คนทั้งหลายจึงบุเบียดกันออกมาทางฮูทีชีนั้น  ออกมาทางฮูทีนั้น  ก็บ่เบิ่งคับคั่งกัน  ขุนคานจึงเอาสิ่งฮู  ให้เป็นฮูแควนใหญ่แควนกว้าง  คนทั้งหลายก็ลุไหลออกมานานประมาณ  3  วัน  3  คืน  จึงหมดฮั้นแลคนทั้งหลายฝูงออกมาทางฮูชีนั้น  แบ่งเป็น 2 หมู่  หมู่หนึ่งเรียกชื่อ  ไทยลม  หมู่หนึ่งเรียกว่าไทยลี  ผู้ออกทางฮูสิ่วนั้นแบ่งเป็น  3  หมู่  หมู่หนึ่งเรียกชื่อไทยเลิง  หมู่หนึ่งเรียกชื่อไทยลอ  หมู่หนึ่งเรียกชื่อ  ไทยควาง  แล

                -               แต่นั้นฝูงปู่ลางเชิง  จึงบอกสอนเขาให้เฮ็ดไฮ่ไถนา  ทอผ้าสิ้นเลี้ยงชีวิตเขา  แล้วก็ปลูกแบ่งเขาให้เปนผัวเปนเมีย  มีเย่ามีเรือนก็จึงมีลูกหญิงลูกชายมากนักแลเมื่อนั้นลางเชิงเล่าบอกให้เขารักพ่อเลี้ยงรักแม่เลี้ยง  เคารพยำเกรงผู้เถ้าผู้แก่กว่าตนเขาแล  อยู่หึงนานไปพ่อแม่เขาก็ตาย

                ท่านปู่ลางเชิงเล่าบอกให้เขาไหว้พ่อแม่เขาแล้วส่งสการเมี้ยนซากฝูงออกมาทางฮูสิ่วให้เผาเสีย  เก็บถูกล้างสร้อยสีแล้วให้แบ่งเถียง  ใส่ลูกให้ไปส่งเข้าส่งน้ำชุมื้อฝูงออกมาทางฮูซีนั้นให้ฝังเสียแล้วแปงเถียงกวมไว้เล่า  ให้ไปส่งเข้าน้ำชุวัน  คั้นเขาไปบ่ได้ปู่ลางเชิงบอกให้แต่งเพื่อน  เข้าเหล่าไว้ห้าห้องเรือน  เขาแล้วให้เขาเรียกพ่อแม่เขาฝูงตายนั้นมากินหั้นแล

                -               แต่นั้นคนทั้งหลายฝุงเกิดมาในน้ำเต้า  ฝูงออกมาทางฮูสิ่วนั้นเปนไทย  ฝูงออกมาทางฮูซีนั้นเปนข้า  คนฝูงนั้นลวดเปนข้อยเป็นไพร่เขาเจ้าขุนทั้งสามนั้นแลเมื่อนั้นคนแผ่พวกมามากนัก  มากอย่างหลายทรายหลายอย่างน้ำ  ท่อว่าหาท้าวพระยาบ่ได้  ปู่ลางเชิงทั้งขุน เด็กขุนคานบอกสอนเขาก็บ่อแพ้  แม้ว่าใคเขาก็บ่เอาคำ  ขุนทั้งสามก็จึงขึ้นเมือขอหาท้าวพระยากวนแถน  หลวง  พระยาแถนจึงให้ขุนครูและขุนครอง  ลงมาเปนท้าวพระยาแก่เขาหั้นแล

                -               เมื่อขุนทั้งสองลงมา  สร้างบ้านก้บ่เปลือง  สร้างเมืองก็บ่กว้าง  สูกินเหล้าชุมือชุวัน  นานมาไพร่ค้างทุกข์ค้างบายก็บ่ดูนา

                -               เมื่อนั้นขุนเด็กขุนคาน  จึ๋งขึ้นเมือไหว้สาแก่พระยาแถน ๆ จึงถกเอาทั้งสองหนีเมือบนหนเมือฟ้าดังเก่า      เล่าแล  พาหิระนิทานนิฎฐิต

                -               ปางนั้นพระยาแถนหลวงจึงให้ท้าวผู้มีบุญ  ชื่อว่าขุนบูลมมหาราชาธิราช  อันได้อาชญาพระยาแถนแล้วก็จึ่งเอารี้พลทั้งหลายลงเมือ  เมืองลุ่มลีด  เลียงเมืองเพียงคักค้อย  มาอยู่ที่นาน้อยอ้อยหนู  อันมีลุ่มเมืองแถนหั้นก่อนแล

                -               ทีนั้นคนทั้งหลายฝูงออกมาแต่น้ำเต้าปูงนั้น  ผู้รู้หลักนักปราชญ์นั้นเขาก็มาเป็นลูกท่านเบ่าเธอขุนบูลม      มหาราชา  แลผู้ใบ้ช้านั้นเขาก็อยู่เปนไพร่ไปเปนป่า  สร้างไฮ่เฮ็ดนากินแล