เส้นทางของสินค้าอินเดียสู่ดินแดนสุวรรณภูมิ

                พ่อค้าชาวอินเดียโบราณนั้นใช้เส้นทางส่งสินค้ามาค้าขายในดินแดนสุวรรณภูมิโดยทางบกมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ โดยมีเส้นทางเดิน  ผ่านแคว้นแบงกอลตะวันออก  แคว้นอัสสัม  และแคว้นมณีปุระ  แล้วผ่านเข้าพม่า  เข้ามายังชุมชนโบราณหรืออาณาจักรอื่น ๆ  ในดินแดนสุวรรณภูมิ

สำหรับการเดินทางค้าขายทางเรือนั้น  ในวรรณกรรมของศาสนาพราหมณ์ได้กล่าวมาพ่อค้าอินเดียนั้นชอบเดินเรือไปค้าขายกับประเทศที่อยู่ทางด้านตะวันออกไกลมาตั้งแต่ครั้งพุทธกาลเมื่อ ๖๐๐  ปีก่อนคริสต์ศักราชนั้น  ก็เป็นเพียงตำนานที่เล่าขาน

สำหรับข้อสรุปจากหลักฐานทางโบราณคดีนั้น  ทำให้ได้ความรู้ว่า  การติดต่อแลกเปลี่ยนสิ้นค่าระหว่าประเทศด้านตะวันอออกนั้นเริ่มขึ้นในสมัยราชวงศ์โมริยะมีอำนาจปกครองอินเดียตอนเหนือ  เมื่อ  พุทธศตวรรษที่  ๓-๔  กล่าวคือ

พระเจ้าจันทรคุปต์โมริยะ  ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์โมริยะ  ได้ทำหารสร้างเส้นทางค้าขายติดต่อกันทั่วอาณาจักรของอินเดียทั่วภาคเหนือและมีเส้นทางหลวงออกจากเมืองปาฎลีบุตรเมืองหลสงที่ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดียไปยังเมืองตักสิลา  อยู่ทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือ

                เมืองตักศิลานี้เป็นเมืองอุปราช  และเป็นศูนย์กลางการค้าที่ใช้ติดต่อกับประเทศทีทอยู่ในโลกตะวันออก  จึงทำให้สินค้าจากประเทศตะวันตกในแถบเมดิเตอร์เรเนียน  คือ  อาณาจักรกรีก  อาณาจักรโรมัน  และอาณาจักรเปอร์เซีย  ส่งสินค้าเข้ามาขายในเมืองนี้  จนเมืองตักษิลากลายเป็นแหล่งสำคัญที่ส่งถ่ายสินค้าเหล่านั้นไปยังเมืองต่าง ๆ  ของอินเดีย  ตามเส้นทางการค้าที่พระเจ้าจันทรคุปต์โมริยะ  โปรดให้สร้างเส้นทางค้าไว้ทั่วอาณาจักร

โดยเฉพาะเส้นทางหลวงระหว่างตักศิลาถึงเมืองปาฏลีบุตร  เมืองหลวงนั้นช่วยให้สินค้าจากโลกตะวันตกเหล่าน้ามารถเดินทางสู่เมืองหลวงได้สะดวกสบายเมื่อสินค้าไปถึงเมืองปาฏลีบุตรแล้วก็ส่งต่อไปยังเมืองตามรลิปติ  (ตัมลุก)  ซึ่งเป็นเมืองท่าที่ตั้งอยู่ปากแม่น้ำคงคง  เพื่อส่งสินค้าขึ้นเรือสำหรับส่งไปค้าขายยังเมืองต่าง ๆ  โดยเฉพาะประเทศที่อยู่ทางด้านตะวันออกเฉียงใต้  โดยเรือสินค้านี้แล่นเข้ามาอ่าวเบงกอลมหาสมุทรอินเดีย  มาขึ้นบกที่เมือท่าซึ่งตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของประเทศไทยตอนใต้  และเลยไปตอนใต้ของแหลมมลายู

นอกจากนี้ยังมีเมืองท่าฝั่งตะวันตกที่สำคัญคือ  (โสปะระ)  เมืองภรุกัจฉะ (บาริกาซา)  จากเมืองท่านี้สามารถแล่นเรือเข้ามาระหว่างทะเลอันดามันและนิโครบาร์  มาขึ้นท่าที่เมืองตรังและเมืองตะกั่วป่าได้  แล้วยังมีเส้นทางเดินเรือตามลำน้ำข้ามไปยังเมืองที่อยู่ฝั่งอ่าวไทย

ส่วนเมืองท่าอื่น ๆ  ตั้งอยู่ทั้งสองฝั่งอินเดียนั้น  พ่อค้าชาวดินเดีย  พ่อค้าโรมัน  และพ่อค้าชาวศกะ  สามารถนำเรือสินค้าของตนแล่นเรียบไปตามชายฝั่งออกไปค้าขายยังดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้เช่นกัน