เส้นทางของสินค้าโรมันสู่สุวรรณภูมิ

การสำรวจทางโบราณคดีนั้น  พบว่ามีโบราณวัตถุที่เป็นรูปแบบของอาณาจักรโรมันอยู่ในดินแดนสุวรรณภูมิ  เช่น  ตะเกียงสำริด  ลูกปัดที่คลองท่อม  เป็นต้น  ดังนั้นการที่ศิลปกรรมและโบราณวัตถุจากอิทธิพลโรมันที่มีต่อชุมชนโบราณในดินแดนสุวรรณภูมินั้น  จึงเป็นเรืองน่าศึกษาถึงเส้นทางการแพร่กระจายในอดีตและการมีบทบาทต่อชุมชนต่าง ๆ

                อาณาจักรโรมันนั้นได้มีการส่งกองคาราวานเดินทางข้ามทะเลทรายจากศูนย์กลางการค้าใหญ่  เช่น  เมืองปาลไมราในซีเรีย  เมืองเปตราในจอร์แดน  และมืองอเล็กซานเดรียในอียิปต์  โดยเฉพาะเมืองอเล็กซานเดรียนั้นถือว่าเป็นศูนย์กลางการค้าใหญ่ในศตวรรษที่ ๖-๗  ด้วยเป็นเมืองที่มีบทบาทสำคัญของการเดินทางสินค้าระหว่างโลกตะวันออกกับโลกตะวันตก  เป็นเมืองสำคัญของเส้นทางแพรไหม  ที่เชื่อมโยงสัมพันธ์การค้าขายกับอินเดียและจีน

ดังนั้นกองคาราวานสินค้า  จึงพากันใช้เมืองเหล่านี้เป็นจุดเปลี่ยนถ่ายสินค้าจากต่างประเทศตะวันตกไปยังประเทศตะวันออก  และซื้อสินค้าจากประเทศตะวันออกกลับไป

สินค้าที่ประเทศตะวันตกนั้นต้องการได้แก่    เครื่องเทศ  น้ำหอม  อัญมณี  (เพชรพลอยไข่มุก)ผ้าเอดี  พวกอาหารแห้ง  เช่นน้ำตาล  ข้าว  และฆี (น้ำมันเนย)  งาช้างทั้งที่เป็นงาจริงและงาสลัก  รวมถึงเหล็กของอินเดียที่ถือว่ามีคุณภาพดี  นอกนั้นเป็นสัตว์ได้แก่  เสือ  ช้าง  สิงโต  ควาย  เพื่อนำไปต่อสู้กับสัตว์ป่าซึ่งเป็นกีฬาที่จักรพรรดิโรมันทรงโปรด  และสัตว์เลี้ยงที่นิยมในเหล่าสตรสูงศักดิ์ของโรมัน  เช่น  นกแก้ว  ยกยูง  เป็นต้น

สินค้าที่ชาวอินเดียต้องการนั้นนำได้แก่  สินค้าประเภททองคำ  (ภายหลังมีการห้ามทองคำออกนอกอาณาจักร)  ภาชนะดินเผาเนื้อดีมีผิวสีแดงขัดมันตกแต่งลวดลายลายประทับเรียกเครื่องปั้นชนิดอาร์รไทน์  และภาชนะดินเผาสีดำที่ตกแต่งผิงโดยการกดซี่ฟันเฟืองให้เกิดลายยักเป็นแถวอย่างมีระเบียบ  เรียกว่า  เครื่องปั้นชนิดรูแลนตด์  เครื่องแก้ว  เหล้า  ไวน์  ดีบุก  ตะกั่ว  ปะการัง  เป็นต้น

ดังนั้นการค้าขายคิดต่อระหว่างอินเดียกับอาณาจักรโรมันนั้นมีความชัดเจนมากในพุทธศตวรรษษที่ ๖  ในเมืองเฮอคูเรเนียมนั้นพบงาช้างที่สลักเป็รรูปผู้หญิงชาวอินเดียที่สางมาขาย  เช่นเดียวกับสินค้าอื่น ๆ ที่เสื่อมสลายไป  ในพุทธศตวรรษที่ ๕-๘  ของกษัตริย์ราชวงศ์ศาตวาหนะนั้น  เมืองท่าโบราณของอินเดียหลายแห่งนั้นได้มีพ่อค้าโรมันเข้าไปตั้งถิ่นฐานอยู่หลายแห่ง  คอยรับซื้อสินค้ารับเปลี่ยนกัน  เช่น  เมือองจันทราลัลลี  เมืองโกณพปุระ  เมืองอมราวดี  เมืองนาคาซุนโกณฑะ  เมืองอริกเมฑุ  และเมืองกาเวริปัฎฎินัม  เป็นต้น

สำหรับเมืองพรหมบุรี  นั้นพบว่ามีร่องรอยของชาวโรมันเข้าไปอยู่หนาแน่นมาก  พบประติมากรรม  รูปเทพไพไซดอน  เทพเจ้าแห่งท้องทะเลของชาวโรมัน  พบภาชนะของชาวโรมันที่สิ่งเข้ามาหลายแบบ  และพบพวกเลียนแบบเครื่องสำริดของชาวโนมันด้วยการสร้างนั้นพบเหีรยญทองของจักรพรรดิเอบอริกอุส  (พ.ศ.  ๕๕๗ – ๕๘๐)  ที่เมืองวาษะเหรียญทองของของจักรพรรดิฮาเดรียน  (พ.ศ.  ๖๖๐-๖๘๑)  ทีเมืองนาคารซุนโกณฑะ  เมืองอริกเมฑุและเมืองกาเวริปะฎฎินัม  ซึ่งเป็นเมืองสำคัญของอินเดียภาคตะวันออกเฉียงใต้ที่มีบทบาทในการติดต่อค้าขายกับโรมันนั้นพบว่ามีเหรียญโรมันจำนวนมาก  แล้วยังมีภาชนะดินที่มีลักษณะเป็นไหแบบกรีก – โรมัน  และภาชนะดินเผาสีแดงลายประทับ

สำหรับเมืองอริกเทฑุ  (โปดูเก)  นั้นเป็นเมืองท่าโบราณในสมัยราชวงศ์ศาสวาหนะที่มีสินค้าแบบโรมันและแบบอินโด-โรมัน  (ทำเลียนแบบ)  ในพุทธศตวรรษที่ ๕-๗  จากเมืองท่าแห่งนี้ได้ส่งออกไปขายยังเมืองท่าโบราณที่เป็นศูยน์กลางการค้าขายของเอเชียภาคตะวันออกเฉียงใต้  เช่นเดียวกบเมืองท่าอื่นๆ  ดังนั้นสินค้าของอาณาจักรโรมันจึงได้เดินทางมาพร้อมกับเรือสินค้าของชาวอินเดียที่มาขึ้นเมืองท่าดินแดนสุวรรณภูมิ

                นอกจากเส้นทางเรือสินค้าข้าทะเลแล้วยังมีเส้นทางการค้าทางบกจากประเทศตะวันตก  ไปยังประเทศจีนซึ่งมีจุดเชื่อมโยงที่พรมแดนอินโด – ปากีสถาน  แหล่งโบราณคดีที่อยู่ด้านตะวันตกเฉียงเหนือบริเวณพรมแดนดังกล่าว  ได้สำรวจหลักฐานว่ากองคมราวานสินค้าได้ขนสินค้ามีค่าจากโรมัยมาแลกซื้อผ้าไหมของจีนตามเส้นทางแพรไหมที่ออกเดินทางจากเมืองอเล็กซานเดรียเข้ายังอินเดียแล้วจึงเดินทางต่อไปยังจีนมีเมืองสำคัญที่องคาราวานเดินทางผ่านและแวะก็คือ  เมืองตักสิลา  อยู่ใกล้ราวันปินดี  ในปากีสถาน  และเมืองเบคราม  อยู่ทางเหนือหางจากเมืองคาลบูล ๕๐  ไมล์ในอัฟกานิสสถานที่เมืองนี้สำรวจพบเครื่องแก้วจากซีเรีย  ภาชนะสำริด  ปนะติมากรรมสำริดรูปเทพเจ้าโรมันจาแห่งเมืองอเล็กซานเดรีย

หลักฐานสำคัญที่พบในแหล่งโบราณคดีที่เป็นเมืองท่าโบราณของอินเดียและชาวโรมันมาตั้งบ้านเรือนค้าขายอยู่นั้นพบว่ามีภาชนะดินเผาและโบราณวัตถุอื่น ได้แก่

·        ภาชนะดินเผาสีแดงมันวาวตกแต่งด้วยลายประทับ

·        ภาชนะดินเผารูปไหมแบบกรีกโรมัน  ที่ใช้บรรจุเหล้า  ไวน์หรือน้ำมันมะกอก

·        ภาชนะดินเผาสีดำที่ตกแต่งด้วยกดรอยยักฟันเฟืองบนผิว

·        ภาชนะสำหรับรูปตะเกียงโรมัน

ลูกปัดโรมัน  แบบต่าง ๆ  เช่น  ลูกปัดแก้วแถบสี  ลูกปัดมีตา  และหัวแหวนสลักจากหินมีค่า  และหัว

แหวนสลักจากหินมีค่า

ในดินแดนสุวรรณภูมิ  นั้นพบและลูกปัดและหัวแหวน  ที่เป็นแบบโรมันและแบบอินโด-

โรมัน  ที่ควนลูกปัดคลองท่อม  จังหวัดกระบี่  หัวแหวนนั้นมีการสลักเป็นรูปภาพ  และสลักอักษรอินเดียโบราณ  เช่น  อักษรปัลลวะ  ด้วย  ดังนั้นเส้นทางของพ่อค้าอินเดียที่ขายสินค้าและการตั้งบ้านเรือนอยู่เมืองต่างของดินแดนสุวรรณภูมิ  จึงเป็นเส้นทางที่น่าสนใจจากเมืองท่าโบราณนั้นได้เดินทางไปทางใดบ้าง